Logo
Sunday, 2nd October 2022 || १६ असोज २०७९, आईतबार

सुन्तलामा लाग्ने रोग र कीराहरु

krishireview
२०७७ साउन ६ , मंगलबार ०४:०७ मा प्रकाशित | २८४७ पटक पढिएको

युनिस नेपाली

प्राकृतिक स्रोत व्यावस्थापन कलेज,बर्दिबास

इलाम- सुन्तला नेपालमा पाइने एक प्रकारको फल हो । यसको बोट ५ देखि ८ फीटसम्म अग्लो हुन्छ। यो पतझड वर्गको वनस्पति हो। यसको बोटमा तीखो काँडा हुने गर्दछ । सुन्तला जात फलफूल भन्नाले बोक्रामा तेल भरिएको ग्रन्थीहरु भएको र फल भित्र केस्रा र केस्रा भित्र स(साना रसले भरिएको थैलीहरु भएको फललाई जनाउंछ । नेपालमा मुख्यतया खेति गरिने सुन्तला जात फलफूलहरुमा सुन्तला , जुनार , कागती , निबुवा, मौसम , ज्यामिर , भोगटे , विमिरो आदिलाई जनाउंछ । क्षेत्र र उत्पादनक हिसावले सुन्तला जात विश्वमा तेस्रो स्थान ओगटेको छ भने नेपालमा प्रथम स्थान ओगटेको विभिन्न तथ्यांकले देखाउछ ।

सुन्तलामा भिटामिन ‘ए’, ‘बी’, फलाम र पोटेसियमसमेत बढी मात्रामा हुन्छ । भिटामिन ‘ए’ र क्याल्सियमले ओतप्रोत सुन्तला को नियमित सेवनले दाँत र हाडको स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ ।सुन्तलाको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको यसमा भएको फ्रुक्टोज, डेक्सट्रोज, खनिज र भिटामिन, शरीरमा पुग्नासाथ ऊर्जा दिन थाल्नु हो । सूर्यकिरणद्वारा सुन्तलाको ‘स्टार्च’ गुलियोमा परिवर्तित हुन्छ, जुन मानव रगतमा अपेक्षाकृत बढी छिटो समाहित हुन्छ । यसैले सुन्तला खाएपछि स्फूर्ति अनुभव हुन्छ । सुन्तलाको सेवनले शरीर स्वस्थ रहन्छ, छालामा निखार आउँछ र सौन्दर्यमा वृद्घि हुन्छ ।

-सुन्तलाको वृक्ष

सुन्तला खेती गर्दा वृक्ष र फलमा लाग्ने विभिन्न रोग अनि किरा लगायत यसको नियन्त्रण यस प्रकार छन;-

सुन्तलामा लाग्ने रोग 

 –जरा कुहिने रोगः

  • गर्मि मौसममा देखा पर्छ          
  •  बिजु बिरुवामा बढी देखिन्छ
  •  जरा कुहिएर जान्छ
  •  पात पहेलो हुदै जान्छ

नियन्त्रणः

  •  पानी जम्न नदिने
  •  कुहिएको जरा काटेर फाल्ने
  •  तिनपातेमा कलमी गर्ने
  •   ट्राइकोडर्माको प्रयोग गर्ने

खराने वा धुले रोग                  

  • पालुवा आउने बेलामा बढी चिसो र ओसिलो भयो भने रोग चाँडै लाग्छ
  •  यसले सबै बोटलाइ नै ढाक्छ
  •  पातहरु पनि टुप्पोबाट सुक्दै आउछन
  •  अन्तमा बोट नै सुक्छ

नियन्त्रणः

  •  २ ग्राम सल्फर प्रति लिटर पानीमा मिसाएर छर्ने
  •  नया पालुवा आउनासाथ १ भाग गहुत ५ भाग पानी मिसाएर छर्ने

एन्थ्रेकनोज

  • बर्षादको ओसिलो र न्यानो वाताबरणमा बढी आक्रमण गर्छ
  •  पातमा पानीले भिजे जस्तो देखिन्छ र बिस्तारै खैरो हुदै जान्छ
  • पातमा फलमा र कलिला हाँगाहरुमा पनि कालो दाग देखिन्छ
  •  बढी असर गरेपछि पात झर्छ र कलीलो बिरुवा मर्छ

नियन्त्रणः

  •  कपर जन्य बिषादीले  बोट भिज्नेगरी १०-१० दिनमा छर्ने
  •  ब्लाइटक्स ५० बिषादी १.५ ग्राम प्रति लिटर पानीमा मिसाइ छर्ने

गुँद निस्कने रोग

  • रोग बोटको हाँगा फेद वा कापमा लाग्छ
  •  यो रोग लागेका बोटमा घाउ परेका र त्यसबाट च्यापच्याचे तरल पदार्थ निस्कन्छ
  •  अन्तमा पुरै हाँगाहरु कुहिएर मर्छन

नियन्त्रणः

  •  बगैँचाको सरसफाइ गर्ने
  •  रोगी हाँगाहरु हटाउने
  •  पुरै भिज्नेगरि बोर्डो मिश्रण स्प्रे गर्ने

सिट्रस ग्रिनिङ

  • सबभन्दा बिनाशकारी रोग हो
  •  पात पहेला मसिना ठाडो र गुजुमुच्च परेका साथै पहेलोमा छिर्केमिर्के
  •  फूल धेरै फूल्छ र मसिना फल लाग्दछ

नियन्त्रणः

  •  स्वस्थ बिरुव लगाउने
  •  बगैचा सफा राख्ने
  •  सिट्रस सिल्ला नियन्त्रण गर्ने
  •  रोग लागेका बोट नष्ट गर्ने

ट्रिस्टेजा भाइरस

  • पालुवा आउने मौसममा पालुवा आउदैन
  •  पातहरु झर्दै जान्छन
  •  धेरै फुल फुल्ने फलहरु साना लाग्ने
  • पुरै बोट पहेंलो हुने र बोट मर्दै जान्छ
  •  लाही कीराले रोगको जिबाणु सार्दछ

नियन्त्रणः

  •  स्वस्वथ बिरुवा लगाउने
  •  तिनपाते सुन्तलामा ग्राफ्टिङ्ग गरेका बिरुवा लगाउने
  •  लाहि कीराको नियन्त्रण गर्ने

सुन्तलामा लाग्ने कीराहरु

कत्ले किरा  

  • २ प्रकारका कत्ले किरा हुन्छनः नरम शरिर र कडा शरीर भएका
  •  नरम शरीर भएकाले गलियो पदार्थ निकाल्छन
  •  भाले किरा मात्र चलाएमा हुन्छन
  •  बच्चा र वयस्क दुबैले बिरुवाको पात डाँठ र फलबाट रस चुस्छन

नियन्त्रणः

  •  सर्बो तेल १० एमएल प्रति १ लिटर पानिमा राखेर फुल फुल्नु भन्दा अगाडि वा फल टिपिसकेपछि स्प्रे गर्ने |

काण्डको गवारो;  

  •   वयस्क किराले कलिला पात खान्छ, ग्रव वा बच्चाले रुखको काण्डामा प्याल पारेर भित्र जान्छन
  •  वयस्क किराले रुखको चर्केका र साना प्यालहरुमा अण्डा पार्छ
  •  वयस्क भयपछि मात्र बाहिर आउछ
  •  रोगि हाँगा वा रुख सुक्दै जान्छ

नियन्त्रणः

  •  रोगी हाँगा लाइ हटाउने
  •  रुखमा प्वालहरु देखिएमा कपडामा मट्टीतेल भिजाएर प्वालमा घुसाउने

पात खन्ने किरा

  • सेतो फुस्रो रंगको पुतलि हो
  •  यसले पातको तलतिर फुल पार्छ
  •  लार्भाहरु हरिया सुलुक्क परेका हुन्छन
  •  लार्भाहरुले पातमा सुरुङ्ग बनाएर खान्छन
  •  पुरै पातलाइ जालिजस्तै बनाउछन

नियन्त्रणः

  •  सर्बो तेल वा निमको तेल १० मि लि प्रति १ लि पानी
  •  रोगर वा थायोडिन २ मि ली प्रति १ लि पानीमा मिसाएर स्प्रे गर्ने|

सिट्रस सिल्ला;   

  • वयस्क खैरो ध्वासे र पछाडिको भाग ४५ डि उठेको हुन्छ
  •  बच्चा हरियो वा हल्का सुन्तला रंगको हुन्छ
  •  यसले पातबाट रस चुस्छ र सिट्रस ग्रिनिङ्ग रोग पनि सार्छ
  •  पुरै रुख बिरामि देखिन्छ

नियन्त्रणः

  •  रोगर वा थायोडिन २ मि लि प्रति लि पानीमा राखेर छर्ने
  •  स्त्री स्वभावको खपटे किराको संरक्षण गर्ने

हरियो पतेरो

  • असार अन्तिम देखि भाद्र दोश्रो हप्तासम्म बढि प्रकोप
  •  किराले अण्डा पातको तलतिर वा काण्डमा पार्छ
  •  निम्फ र वयस्क दुबैले पात काण्ड र कलिला फलबाट रस चुस्छन
  •  किराले चुसेको फल पहेंलो भएर झर्छ

नियन्त्रणः

  •  बगैंचाको सरसफाइ गर्ने
  •  रोगर वा मालाथियन वा यस्तै बढी गन्ध आउने बिषाधी स्प्रे गर्ने
  •  १० दिनको फरकमा ३ पटक गर्ने

फल कुहाउने झिंगा

  • झिंगाले कलिला फलहरुको सतहमा फुल पार्छन
  •  लार्भाहरु बिस्तारै फललाइ छेडेर भित्र जान्छन
  •  ४-१२ दिनपछि लार्भा प्युपा अवस्थामा जानलाइ फलबाट झर्छन
  •  माटोमा गएर बस्छन र वयस्क भएर बसन्तमा बाहिर आउछन
  •  किरा लागेको फल कुहिएर झर्छ

नियन्त्रणः

  •  रोगि फलहरु लाइ गाड्ने
  •  फेदको वरिपरि १० ग्राम मालाथियन धुलो माटोमा मिसाउने
  •  फेरोमोन ट्रयाप

(यो लेख धेरै पत्रपत्रीका ,कृषि तथा पसुपन्छी डायरी र धेरै पुस्तकहरु लगायत खेती गर्दै आउनु हुने किशानको अनुभब र ज्ञानलाई समेटेर प्राकृतिक स्रोत ब्याबस्थापन कलेज बर्दिबासमा अध्ययनरत विद्यार्थी युनिस नेपालीले तयार पार्नु भएको हो)

प्रतिक्रिया

सुन्तलामा लाग्ने किराहरु

ट्रेन्डिङ ( साप्ताहिक )

लोकप्रिय छुटाउनुभयो कि ?